Vitamin nədir?

       Vitamin sözü ilk dəfə polşalı biokimyaçı Casimir Funk tərəfindən 1912-ci ildə elmə gətirilmişdir. "Vita" latınca "həyat" deməkdir,

"amin" hissəciyi isə amin turşunu göstərir, çünki əvvəllər vitaminlərin amin turşu olduğu düşünülürdü.

       

       Bioloji əhəmiyyəti:

Vitaminlər ayrılıqda orqanizmə təsir etmir, yalnız fermentlərin tərkibində maddələr mübadiləsində iştirak edir. Mürəkkəb fermentlərin tərkibində koferment rolu oynayır. Vitaminlərin çatışmazlığı (hipo- və avitaminoz) maddələr mübadiləsinin pozulmasına səbəb olur. Çünki onlar orqanizmin sağlam inkişafı, həzm sisteminin funksiyaları, infeksiyalara qarşı orqanizmin müqavimətinin artmasında çox önəmli rola malikdir. Həmçinin vitaminlər orqanizmdə yağ, karbohidrat, zülal mübadiləsində iştirak edirlər və onların mənimsənilməsini təmin edirlər.

      Vitaminlər 2 qrupa ayrılır:

1. Suda həll olanlar-B qrupu və C

2. Yağda həll olanlar-A, D, E, K

        Vitaminlər orqanizmə birbaşa enerji (kalori) vermir. Orqanizm hər bir vitamindən lazımlı miqdarda qan dövranında olmasını təmin edir. Vitaminlərin orqanizmdə artıqlığı (hipervitaminoz) az hallarda rast gəlinir. Suda həll olan vitaminlərin artığı orqanizmdən mayelər vasitəsilə xaric olunduğu halda, yağda həll olan vitaminlərin artığı isə piy toxumasında toplanır. Buna görə yağda həll olan vitaminlərin artıq miqdarı zərərli ola bilər. Xüsusilə də A və D vitamininin istifadəsində diqqətli olmaq lazımdır.

        Vitaminlər bütün hüceyrələrdə az miqdarda toplanır, bəzi vitaminlər isə qaraciyərdə çox toplanır. Məsələn, qaraciyərdə toplanan A vitamini orqanizmə 5-10 ay, D vitamini isə 2-4 ay kifayət edir. B qrup və C vitaminlərinin isə çatışmazlığı çox tez özünü büruzə verir. Məsələn, C vitamini çatışmazlığı nəticəsində yaranan Skorbut xəstəliyi 20-30 həftə ərzində insanın ölümünə səbəb ola bilər. B12 vitamini isə istisnadır, çünki o qaraciyərdə toplanır və orqanizmə 1 ilə qədər kifayət edir.